Het Boze Oog

Het Boze Oog

 

De zon drong broeiend door de damp en duisternissen

Gods licht beef ongezien; de donder werd gehoord

Uit zee verscheen het oog, dat uit het ongewisse

De prooi vermoedde met de wellust van de moord.

 

Het licht heeft op het oog de tijd in kleur geweven

Daar stierf het avondrood en naderde het hart

De zee werd donkerblauw, de lucht azuur geschreven

De zomer groen en goed, de winter wit en zwart

 

En de eeuwen zijn geronnen tot de waan der wereld

Waarin een zin zich in gestalten openbaart.

God siddert in het licht, dat speels op de ogen paerelt

Terwijl zijn tragedie ons door de zielen vaart

 

Aanhanklijk kluit de klei om het verstokt gesteente,

Waarop het ruige woud zijn bloesems blozen laat

En innig gloeit het vlees en kleeft aan het gebeente,

Zoals de mythe bloeit in woorden, rijm en maat.

 

Het licht boetseerde uit golven slangen en reptielen,

Waarmee het water levend over land bewoog.

Hun huiden werden stug, gepantserd gaan hun zielen

En eeuwig loert de zee uit hun kwaadaardig oog.

 

De monsters tierden wulps bij de serene sterren.

De zee van ogen ging zich richten naar het licht

En in hun lenden wies het tij van God van verre,

Want zij weerspiegelden zijn rijzend aangezicht.

 

Nu wordt de grond bezield. Beweeglijk gaan haar kluiten

Hun grove wortels klauwen voorwaarts door de drek.

Tot zij zich razende om een ander wezen sluiten.

Dat sterft voor Gods idee in hun ongure bek.

 

Geslachten doemen op ten kam van gaan en komen.

De golf die hen verhief, ontgaat hun in de dood.

Zij zinken ademloos in Gods vergane dromen

En sterven uit de tijd zoals het avondrood

 

(Uit: Albert Besnard, Leegte en verlangen)

 

---

“Besnard, schreef ik in mijn inleiding bij Drama, heeft déze gespletenheid altijd ondergaan en beleefd: zich te moeten en te willen onderwerpen aan een dwingende fatale orde, waarbuiten geen heelal denkbaar is, maar dat het individu in de ongeremde uitleving van zijn animale instincten belemmert; én: in opstand te moeten en te willen komen vanuit een al even dwingend en fataal biologisch en wijsgerig verzetsinstinct tégen de wet en tegen de orde. Het is de oude verdeeldheid, niét van de geest tegen het vlees, maar van de rede tegen wat de rede te buiten en te boven gaat.”

(Pierre H. Dubois in Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, 1972-1973)